รู้จักกับ Shadow AI ในองค์กรของคุณ

Shadow AI คืออะไร? เปรียบเทียบกับ Shadow IT และผลกระทบต่อองค์กร

บทนำ

ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ปัญญาประดิษฐ์ (AI) ได้เข้ามามีบทบาทในชีวิตการทำงานอย่างรวดเร็ว พนักงานจำนวนมากเริ่มใช้เครื่องมือ AI ต่าง ๆ เพื่อช่วยเขียนอีเมล สรุปรายงาน วิเคราะห์ข้อมูล หรือแม้แต่เขียนโค้ด โดยที่ฝ่าย IT หรือผู้บริหารอาจไม่ทันรับรู้ ปรากฏการณ์นี้ถูกเรียกว่า Shadow AI ซึ่งมีความคล้ายคลึงกับแนวคิดที่หลายองค์กรคุ้นเคยกันดีอย่าง Shadow IT

บทความนี้จะอธิบายว่า Shadow AI คืออะไร มีความเหมือนและแตกต่างจาก Shadow IT อย่างไร รวมถึงผลกระทบ ความเสี่ยง และแนวทางรับมือที่องค์กรควรพิจารณา

Shadow IT คืออะไร?

Shadow IT หมายถึง การที่พนักงานหรือทีมงานในองค์กรเลือกใช้ซอฟต์แวร์ แอปพลิเคชัน หรือบริการด้าน IT ต่าง ๆ โดยไม่ได้รับการอนุมัติหรือควบคุมจากฝ่าย IT อย่างเป็นทางการ ตัวอย่างเช่น

• ใช้ Google Drive ส่วนตัวแทนระบบจัดเก็บไฟล์ขององค์กร
• สมัครใช้ SaaS เช่น Trello, Notion หรือ Slack โดยไม่ได้แจ้งฝ่าย IT
• ใช้เครื่องมือออนไลน์ฟรีเพื่อประมวลผลข้อมูลลูกค้า

แม้ Shadow IT จะช่วยให้ทำงานได้รวดเร็วและคล่องตัวขึ้น แต่ก็แฝงมาด้วยความเสี่ยงด้านความปลอดภัยของข้อมูล การปฏิบัติตามกฎหมาย (compliance) และการจัดการระบบในระยะยาว

Shadow AI คืออะไร?

Shadow AI เป็นการต่อยอดของแนวคิด Shadow IT โดยเฉพาะในยุคที่เครื่องมือ AI เข้าถึงได้ง่าย พนักงานสามารถสมัครใช้งาน AI ได้ทันที เช่น

• ใช้ Generative AI เพื่อสรุปเอกสารภายใน
• ป้อนข้อมูลลูกค้าหรือข้อมูลเชิงลึกทางธุรกิจเข้าไปใน AI chatbot
• ใช้ AI เขียนโค้ดหรือวิเคราะห์ข้อมูลโดยไม่ผ่านกระบวนการอนุมัติ

Shadow AI จึงหมายถึง การใช้งาน AI ในองค์กรโดยที่ไม่มีนโยบาย การกำกับดูแล หรือการควบคุมจากองค์กรอย่างชัดเจน

เปรียบเทียบ Shadow IT กับ Shadow AI

กล่าวได้ว่า Shadow AI มีความเสี่ยงเชิงลึกมากกว่า Shadow IT เนื่องจาก AI อาจเรียนรู้จากข้อมูลที่ป้อนเข้าไป และผลลัพธ์ที่ได้อาจถูกนำไปใช้ตัดสินใจทางธุรกิจโดยไม่มีการตรวจสอบ

ความเสี่ยงของ Shadow AI

1. ข้อมูลรั่วไหลโดยไม่รู้ตัว – ข้อมูลภายในหรือข้อมูลลูกค้าอาจถูกส่งไปยังระบบ AI ภายนอก
2. การละเมิดกฎหมายและข้อบังคับ – เช่น PDPA, GDPR หรือกฎหมายคุ้มครองข้อมูลอื่น ๆ
3. ผลลัพธ์ที่คลาดเคลื่อน (Hallucination) – AI อาจให้ข้อมูลที่ดูน่าเชื่อถือแต่ไม่ถูกต้อง
4. ขาดความรับผิดชอบ – ไม่ชัดเจนว่าใครเป็นผู้รับผิดชอบต่อผลลัพธ์จาก AI

Shadow AI เป็นเรื่องไม่ดีเสมอไปหรือไม่?

ไม่จำเป็นต้องเป็นเช่นนั้น Shadow AI สะท้อนให้เห็นถึง ความต้องการของพนักงานในการทำงานให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น เช่นเดียวกับที่ Shadow IT เคยเป็นสัญญาณเตือนว่าเครื่องมือขององค์กรอาจไม่ตอบโจทย์ผู้ใช้งานจริง

หากองค์กรเลือก “ห้าม” โดยสิ้นเชิง อาจทำให้พนักงานหลีกเลี่ยงและใช้งานแบบลับ ๆ มากขึ้น

แนวทางรับมือ Shadow AI อย่างสร้างสรรค์

• กำหนดนโยบาย AI ที่ชัดเจน ว่าอะไรทำได้ อะไรไม่ควรทำ
• เลือกและจัดหาเครื่องมือ AI อย่างเป็นทางการ ให้ตอบโจทย์การทำงานจริง
• ให้ความรู้พนักงาน เรื่องความเสี่ยงและการใช้งาน AI อย่างรับผิดชอบ
• สร้าง AI Governance/Audit เพื่อกำกับดูแลการใช้ AI ในระดับองค์กร

บทสรุป

Shadow AI คือภาพสะท้อนของยุคใหม่ที่ AI กลายเป็นเครื่องมือประจำวันในการทำงาน เช่นเดียวกับที่ Shadow IT เคยเป็นในอดีต แทนที่จะมองเป็นศัตรู องค์กรควรมอง Shadow AI เป็นสัญญาณเตือนและโอกาสในการออกแบบนโยบาย เทคโนโลยี และวัฒนธรรมการทำงานที่สอดคล้องกับโลกแห่ง AI อย่างแท้จริง

การบริหาร Shadow AI ได้ดี จะช่วยให้องค์กรได้ประโยชน์จาก AI อย่างเต็มที่ โดยไม่ต้องแลกกับความเสี่ยงที่เกินควบคุม

เรียบเรียง: บุญประเสริฐ ตรีรยาภิวัฒน์ — Engineer-turned Software Developer
ภาพประกอบ: 1 2